عصر اولین ها//این روزها در ارزیابی پروژه توسعه میدان نفتی سهراب، توجه به اثرات اجتماعی و انسانی از اهمیت بسزایی برخوردار شده است. پروژه ای که فراتر از تغییرات فیزیکی محیطزیست، ساختار معیشتی، فرهنگی و اجتماعی جوامع محلی را در ابعاد بلندمدت دستخوش تغییر میکند. مطابق با الزامات قانونی (نظیر قراردادهای بالادستی و مصوبات شورای عالی حفاظت محیطزیست) ارزیابی اثرات پروژه نباید تنها به جنبههای فنی یا فیزیکی محدود شود. بنابراین آثار اجتماعی نباید موضوعی تشریفاتی یا فرعی تلقی شود و اتکا به مزایای کوتاهمدتی مانند اشتغال، توجیهگر نادیده گرفتن پیامدهای بلندمدت و غیرقابلجبران آن بر زندگی مردم منطقه نخواهد بود.
تجربه نشان داده که در عمده پروژه های صنعتی، مردم محلی آن ناحیه از سطح تخصص کافی برای به کارگیری در این پروژه ها برخوردار نیستند، جریان سریع مهاجرت نیروی کار به آن ناحیه اتفاق می افتد که در پی آن با کمبود منابع و زیرساخت ها روبرو خواهند شد. از این رو می توان گفت در یک گزارش شناسایی و ارزیابی پیامدها باید به ایجاد زیرساخت های لازم در جامعه پیش از آغاز پروژه توجه شود. افزون بر این معضل افزایش جمعیت بی تناسب با زیرساخت های جامعه، ورود مردمی با عقاید و ارزش های متفاوت ممکن است الگوهای رفتاری تثبیت شده در جامعه محلی را برهم زده و شیوه تعامل افراد با یکدیگر را تغییر دهد.
از طرفی در پروژه های این چنینی پایان کلیه مراحل و پایان عمر میدان پروژه نیز تأثیرات اجتماعی بر جامعه میزبان خواهد داشت. معمولاً پس از یک دورۀ شکوفایی، این شهرها شاهد رکود ناشی از اتمام پروژه و تخلیه شهر از نیروهای کار می شوند. شهر مسجدسلیمان می تواند نمونه ای واضح از این حیث باشد که در پی حفر اولین چاه نفت ایران در این شهر، حیات اجتماعی آن دچار تغییر شد. شهری که شهر اولین ها معروف شد و یکی از مجهزترین بیمارستان های ایران و بسیاری دیگر از امکانات توسعه ای در آن ایجاد شد. با وجود این پس از پایان عمر پروژه های صنعتی رکود و افول این شهر نیز آغاز شد. تا آنجا که امروزه پایین ترین شاخص های کیفیت زندگی و توسعه شهری را در این شهر می توان دید. چنین وضعیت مشابهی می تواند برای شهرهایی که توسعه آنها تابعی از استخراج منابع است رخ دهد. لذا به نظر می رسد گزارش شناسایی و ارزیابی اثرات اجتماعی باید به آثار کل حیات پروژه و حتی سال ها پس از آن بپردازد.
در شرایطی که این روزها بسیاری محققان و کنشگران مدنی در کنار جوامع محلی پیرامون تالاب هورالعظیم اثرات اجتماعی پروژه های توسعه نفتی را مورد اشاره قرار داده اند. انتظار می رود تا دستگاههای متولی با عبور از نگاههای صرفاً اقتصادی و کوتاهمدت، بازنگری مجوز زیست محیطی توسعه میدان نفتی سهراب را در اولویت کاری خود قرار دهند. موضوعی که می تواند تنها راه پیشگیری از یک فاجعه زیستبومی و اجتماعی باشد که هزینههایش شاید هیچگاه با درآمدهای نفتی قابلتهاتر نباشد.
